Prešov, konkatedrála svätého Mikuláša

Lokalizacja:  Preszów, Hlavna (48.997986, 21.239925)
Budowa: 2. połowa XIV w., 1505 - 1515
Budowniczy:  Ján Brengiszeyn
Styl: gotyk

HISTORIA. Po środku wrzecionowatego rynku w Preszowie stoi najcenniejszy zabytek miasta, kościół św. Mikołaja. Został wzniesiony w 2. połowy XIV w. jako obiekt jednonawowy. Następnie w latach 1502-1515 powiększony o nawy boczne przez mistrza Jána Brengiszeyna, wtedy też wnętrza nakryto sklepieniami sieciowymi. W 1788 r. kościół został zniszczony przez pożar. W 1904 r. dodano neogotyckie zwieńczenie wieży. W 2008 r. papież Benedykt XVI podniósł kościół do godności konkatedry.

ARCHITEKTURA. Gotycki halowy kościół długi na ponad 54 m, szeroki na 34 m. Złożony z trójnawowego, trójprzęsłowego korpusu i dwunawowego, trójprzęsłowego prezbiterium, którego nawa główna zamknięta jest trójbocznie, zaś nawa południowa dwubocznie. Przy korpusie od zachodu dostawiona jest czworoboczna wieża a od południa przylega kruchta z kaplicą na piętrze. Do prezbiterium od północy dostawiona jest dwuprzęsłowa kaplica. Na zewnątrz kościół opięty jest uskokowymi przyporami, między którymi znajdują się wielkie okna ostrołukowe. Wieża wysoka na 60 metrów, zwieńczona jest gankiem i ostrosłupowym hełmem. Wnętrze korpusu i środkowej nawy prezbiterium nakryte jest sklepieniami sieciowymi, wspartymi na potężnych ośmiobocznych filarach. W nawie południowej prezbiterium sklepienia kryształowe, w kaplicy i kruchcie sklepienia gwiaździste.

WYSTRÓJ WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest barokowy ołtarz główny z 1696 r., w którym umieszczone są gotyckie rzeźby Matki Boskiej oraz śś. Mikołaja i Wojciecha, pochodzące z dawnego gotyckiego ołtarz głównego wykonanego około 1490 r. przez Jana Weissa. Na ołtarzem umieszczone są rzeźby Aniołów wykonane około 1510 r. w warsztacie Mistrza Pawła z Lewoczy. Na belce tęczowej znajduje się grupa Ukrzyżowania z około 1350 r. Późnogotycka chrzcielnica powstała w XVI w. Z okresu baroku pochodzą dwa ołtarze boczne oraz XVII-wieczna ambona, zwieńczona posągiem Dobrego Pasterza, będąca pamiątką po protestantach, którzy przez pewien okres byli w posiadaniu świątyni. Barokowe są też XVII-wieczne organy, z których większe umieszczone są na chorze muzycznym, mniejsze zaś znajdują się w nawie bocznej.

Rzut poziomy kościoła za: Sakralna architektura na Slovensku, opr. zb., Komarno 1996. Zdjęcia z wnętrza kościoła wykonał Grzegorz Lazarowicz (ambona i widok prezbiterium) oraz Maciej Babnis (chór muzyczny i ołtarz główny).

LITERATURA

Pavel J., Sztuka Czechosłowacji, Warszawa 1986
Sakralna architektura na Slovensku, opr. zb., Komarno 1996
Strona internetowa: http://presov.rimkat.sk/