Mediolan, kościół San Maria dei Miracoli presso San Celso
Milano, chiesa di San Maria dei Miracoli presso San Celso
Lokalizacja: Mediolan, Corso Italia 37 (45.454518, 9.187896)
Budowa: 1485 – 2. połowa XVI w.
Architekt: Gian Giacomo Dolcebuono, Giovanni Antonio Amadeo, Galeazzo Alessi, Martino Bassi da Seregno
Styl: renesans, manieryzm
HISTORIA. Budowa pierwszego kościoła na tym miejscu, poprzecznie usytuowanego do kościoła San Celso, rozpoczęła się w 1430 r. z inicjatywy Filippo Maria Visconti. W 1485 r. w kościele miał miejsce cud w czasie zarazy, kiedy to Matka Boża z obrazu wyciągnęła ręce w kierunku wiernych a zaraza zaraz ustała. Po tym wydarzeniu kult wizerunku Matki Bożej wzrósł do tego stopnia, że kościół stał się zbyt mały. W 1493 r. rozpoczęto więc budowę obecnej świątyni według projektu Gian Giacomo Dolcebuono. Od 1494 r. pracę nad wzniesieniem kopuły nadzorował Giovanni Antonio Amadeo, który w 1506 r. rozpoczął też budowę nawy z kaplicami bocznymi. Krótko po jej ukończeniu na początku XVI w. zdecydowano o dobudowaniu dwóch naw bocznych, kosztem kaplic bocznych. Przebudowano też nawę główną nakrywając ją sklepieniem kolebkowym w miejsce sklepienia krzyżowego. W tym samym czasie Cristoforo Solari dobudował czworoboczny portyk poprzedzający fasadę kościoła. W 1563 r. prace przy budowie fasady według własnego projektu podjął Galeazzo Alessi a od 1572 r. kontynuował je Martino Bassi da Seregno który wprowadził liczne modyfikacje.
ARCHITEKTURA. Renesansowy i manierystyczny kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego. Złożony jest trójnawowego, czteroprzęsłowego korpusu nawowego ujętego po bokach płytkimi kaplicami, transeptu z centralną kopułą oraz prezbiterium zamkniętego trójbocznie i otoczonego wielobocznym obejściem z kaplicami.
Elewacje boczne korpusu i obejścia podzielone są pilastrami na przęsła zamknięte ślepymi półkolistymi arkadami, wypełnionymi w łukach okulusami a poniżej parami wąskich prostokątnych okien. Górne partie nawy głównej przebite są dużymi oknami termowymi a w prezbiterium parami półkoliście zamkniętych okien. Nawę główną i prezbiterium nakrywają dachy dwuspadowe, w zakończeniu prezbiterium przechodzące w wielospadowe. Nad nawami bocznymi i obejściem dachy jednospadowe. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła na ośmiobocznym tamburze z latarnią. Tambur rozczłonkowany jest podwójnymi otwartymi półkolistymi arkadami.
Fasada manierystyczna pięcioosiowa, bardzo wysoka, czterokondygnacjowa i nakryta trójkątnym szczytem. Posiada bardzo bogaty detal architektoniczny oraz dekorację rzeźbiarską złożoną z licznych posągów i płaskorzeźb. Na osi dolnej kondygnacji znajduje się duży prostokątny portal wejściowy zwieńczony odcinkowym naczółkiem. Po jego bokach umieszczone są dwa mniejsze portale. Na osi trzeciej kondygnacji wstawione jest prostokątne okno zamknięte półkoliście.
Wewnątrz nawa główna i prezbiterium rozczłonkowana są smukłymi filarami opiętymi kanelowanymi pilastrami. Filary te podtrzymują półkoliste arkady międzynawowe i gzyms z belkowaniem obiegający wnętrze. Nawę główną i prezbiterium nakrywa kolebkowe sklepienie kasetonowe. Przęsła w nawach bocznych nakryte są sklepieniami żaglastymi wydzielonymi półkolistymi gurtami. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła na pendentywach.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Freski na pendentywach kopuły przedstawiające Doktórów Kościoła namalował Andrea Appiani w XVIII w. W niszach filarów podtrzymujących kopułę ustawione są rzeźby ewangelistów wykonane w 1503 r. przez Agostino de Fondulis. Freski na sklepieniach naw bocznych wykonał Giovanni Battista Crespi. Po środku prezbiterium ustawiony jest manierystyczny ołtarz główny zaprojektowany przez Martino Bassi da Seregno. Ołtarz ma formę cylindryczne świątyni nakrytej kopułą i podpartą na ośmiu korynckich kolumnach. W centrum ołtarza ustawiona jest rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego wykonana przez Annibale Fontana. W ołtarzu tym ukryty jest też fresk Matki Bożej Cudownej, słynący z objawienia w 1485 r. W pierwszej kaplicy na lewo od wejścia znajduje się obraz Adoracja Dzieciątka Jezus przez Maryję i świętych, namalowany przez Bergognone. W następnej kaplicy umieszczony jest łaskami słynący fresk Matki Bożej między świętymi Nazariuszem i Celsusem z XIV w. W 1620 r. Matka Boża z tego obrazu miała zapłakać przy świadkach. W trzeciej kaplicy znajduje się obraz Męczeństwo świętych Nazariusza i Celsusa namalowany przez Giulio Cesare Procaccini w 1606. W ołtarzu w lewym ramieniu transeptu umieszczona jest marmurowa rzeźba NMP Wniebowziętej, wykonana przez Annibale Fontana w 1586 r. W kaplicach obejścia znajduje się kilka interesujących obrazów m.in.: Święty Hieronim, dzieło Callisto Piazza z Lodi czy Nawrócenia św. Pawła, namalowany przez Alessandro Bonvicino zwanego Il Moretto w 1540 r. W prawym ramieniu transeptu umieszczono obraz Święta Rodzina ze św. Hieronimem, który namalował Paris Bordone. W czwartej kaplicy prawej nawy zawieszony jest obraz Chrzest Chrystusa, namalowany przez Gaudenzio Ferrari w 1. połowie XVI w. W kościele znajduje się też preszklona gablota z szatami liturgicznymi kardynała Alfredo Ildefonso Schustera oraz odlew jego twarzy i dłoni wykonany zaraz po śmierci.
LITERATURA
Knaurs Kulturführer in Farbe. Italien, opr. zb. Augsburg 2000
Zucchi M., La chiese di Milano, Roma 2021
Strona internetowa: https://www.lombardiabeniculturali.it/architetture/schede/LMD80-00016/
Mediolan, kościół San Maria dei Miracoli presso San Celso
