Genua, kościół Santa Maria di Castello
Genova, chiesa di Santa Maria di Castello
Lokalizacja: Genua, Salita di Santa Maria di Castello (44.405615, 8.929156)
Budowa: 1. połowa XII w., XVI w.
Styl: romanizm, barok
HISTORIA. Pierwsze wzmianki o istnieniu kościoła na tym miejscu pochodzą z XI w. Obecny kościół został budowany w 1. połowie XII w. jako trójnawowa romańska bazylika. W 1442 r. kościół został przekazany dominikanom, którzy krótko po przybyciu zbudowali klasztor. Około 1468 r. nawy zostały nakryte sklepieniami krzyżowo żebrowymi. Od XV do XVII w. przy kościele wznoszono liczne kaplice boczne z fundacji genueńskich patrycjuszy. W XVI w. kościół został przebudowany, wzniesiono wtedy kopułę na skrzyżowaniem naw i powiększono apsydę prezbiterium. W 1870 r. władze Królestwa Sardynii usunęły zakonników i przeznaczyły klasztor na cele świeckie. W 1942 r. i 1944 r. kościół został uszkodzony w czasie alianckich nalotów bombowych. Po zakończeniu wojny kościół został odbudowany. W czasie prac renowacyjnych przywrócono fasadzie jej pierwotny romański wygląd.
ARCHITEKTURA. Romańsko-barokowy kościół złożony z trójnawowego bazylikowego korpusu, transeptu i wydłużonego prezbiterium zamkniętego półkoliście. Od północy w narożniku nawy głównej i transeptu dostawiona jest wysoka dzwonnica. Po obu stronach korpusu nawowego dobudowane są kaplice boczne. Fasada kościoła jest romańska, trójdzielna, ze środkową częścią nakrytą trójkątnym szczytem i w górnej części wypełnioną dużym oknem zamkniętym półkoliście. W przyziemiu fasady znajduje się portal ujęty parami kolumn podtrzymujących antyczny architraw z III w. ozdobiony dekoracją roślinną i zoomorficzną. Kopuła nad skrzyżowaniem naw posadowiona na ośmiobocznym tamburze i zwieńczona latarnią. Wysoka wieża zbudowana na planie kwadratu, w najwyższej kondygnacji przechodząca w ośmiobok i nakryta ostrosłupowym daszkiem.
Wewnątrz nawa główna jest otwarta na nawy boczne półkolistymi arkadami, które podparte są na antycznych kolumnach o korynckich kapitelach. Ostatnie przęsło nawy głównej wydzielają zwielokrotnione romańskie kolumny podtrzymujące wydatne żebra sklepienne. Nawy nakryte są gotyckimi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Środkową część transeptu nakrywa renesansowa kopuła na pendentywach. Ściany prezbiterium opięte są pilastrami a nakrywa je sklepienie kolebkowe.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Kościół posiada bardzo bogaty wystrój wnętrza, w którym szczególną uwagę zwracają liczne działa malarstwa genueńskiego od XV do XVIII w. W prezbiterium ustawiony jest ołtarz główny z rzeźbioną grupą Wniebowzięcia NMP, którą wykonał w 1684 r. Anton Domenico Parodi. Przy lewym filarze w ostatnim przęśle nawy głównej zawieszony jest rozwidlony gotycki krucyfiks z XIV w. zwany jako Chrystus Maurów, który jest pozbawiony włosów i brody.
Kaplice po prawej stronie. W pierwszej kaplicy znajdują się dwa obrazy: Św. Pius V namalowany przez Alessandro Gherardini w XVIII w. i św. Maria Magdalena dzieło Giuseppe Palmieri. W drugiej kaplicy obraz Męczeństwo św. Błażeja malowany przez Aurelio Lomi. W ołtarzu trzeciej kaplicy znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem ze świętymi Janem Chrzcicielem, Antonim i Mikołajem z Tolentino namalowany przez Pier Francesco Sacchi. Na sklepieniu tej kaplicy znajdują się freski z Historią króla Dawida z XVI w. oraz okładzina z malowanych płytek majolikowych ze szkoły genueńskiej także z XVI w. W czwartej kaplicy obejrzeć można obraz Męczeństwo św. Piotra z Werony autorstwa Bernardo Castello z 1597 r. W piątej kaplicy znajduje się obraz Wniebowzięcie NMP, namalowany przez Aurelio Lomi oraz pomnik nagrobny Demetrio Canevali, genueńskiego patrycjusza i słynnego lekarza, z klęczącą postacią zmarłego, wykonany z białego i czarnego marmuru w 1626 r. przez Tommaso Orsolino. W ostatniej kaplicy zobaczyć można kolejny obraz Aurelio Lomi przedstawiający Św. Jacka Odrowąża otrzymującego habit zakonny z rąk św. Dominika. Na sklepieniu znajdują się freski m.in. ze scenami z życia św. Jacka, które wykonał Bernardo Castello.
Kaplice po lewej stronie. W pierwszej kaplicy umieszczony jest XV-wieczny poliptyk przypisywany mistrzom lombardzkim, przedstawiający w środkowym polu Mistyczne Zaślubiny św. Katarzyny ze Sieny ze św. Katarzyną Aleksandryjską. W kaplicy znajduje się też chrzcielnica wykonana z rzymskiego sarkofagu z okresu późnego cesarstwa. Na sklepieniu widnieją freski przedstawiające sceny z życia św. Katarzyny ze Sieny. W drugiej kaplicy zobaczyć można trzy płótna przedstawiające epizody z życia św. Wincentego Ferrero: Cud uzdrowienia namalował Giovan Battista Paggi, Święty Wincenty w ekstazie przed królową Aragonii malował Andrea Ansaldo oraz trzeci obraz Kazanie św. Wincentego malował Luciano Borzone. W trzeciej kaplicy znajduje się poliptyk namalowany w 1470 r. przez Giovanni Mazzone ze sceną Zwiastowania w otoczeniu świętych oraz obraz Św. Tomasz z Akwinu adoruje Najświętszy Sakrament namalowany przez Domenico Piola. Czwarta kaplica poświęcona jest związanemu z tutejszym klasztorem dominikaninowi bł. Sebastiano Maggi. Znajduje się w niej późnobarokowy obraz Przybycie Sebastiano Maggi do Santa Maria di Castello namalowany przez Francesco Zignago oraz cztery ścienne malowidła ze scenami z Nowego Testamentu malowane w XVI w. przez Andrea Semino. W ołtarzu piątej kaplicy umieszczona jest rzeźba Matki Bożej Różańcowej z 2. połowy XVIII w., której wykonanie przypisuje się Pasquale Navone. Na bocznych ścianach znajdują się dwa duże obrazy Zaślubiny Marii Panny malował Domenico Piola i Ucieczka do Egiptu dzieło Luciano Borzone. Kaplicę nakrywa kopuła na pendentywach ozdobiona bogatą dekoracją stiukową i freskami z połowy XIX w. W szóstej kaplicy urządzonej w lewym transepcie znajdują się dwa obrazy Cud w Soriano namalowany przez Giovanni Benedetto Castiglione, zwanego il Grechetto oraz Cud rozmnożenia chleba malowany przez Francesco Boccaccino. Z transeptu przechodzi się do kaplicy Krucyfiksu, w której znajduje się kopia barokowej wersji Chrystusa Maurów oraz pomniki nagrobne dwóch arcybiskupów Genui, dominikanów: Giulio Vincenzo Gentile i Nicolò Maria De Franchi. W ostatniej siódmej kaplicy w zakończeniu lewej nawy, zobaczyć można obraz Św. Róży z Limy oddającej cześć Madonnie z Dzieciątkiem, który malował Domenico Piola.
LITERATURA
Knaurs Kulturführer in Farbe. Italien, opr. zb. Augsburg 2000
Strona internetowa: https://www.santamariadicastello.it/the-church/
Strona internetowa: https://www.giustiniani.info/castello.html
