Trnawa, kościół św. Mikołaja
Trnava, kostol sv. Mikuláša
Lokalizacja: Trnava, Námestie sváteho Mikuláša (48.379061, 17.591707)
Budowa: 1380-1421
Styl: późny gotyk
HISTORIA. Pierwsze wzmianki o kościele p.w. św. Mikołaja w Trnawie pochodzą z 2 połowy XI w. O kościele tym wiadomo tylko, że była to niewielka budowla murowana. Obecny kościół został zbudowany na miejscu poprzedniego w latach 1380-1421. Po zajęciu Ostrzyhomia (Esztergom) przez wojska tureckie kościół św. Mikołaja pełnił od 1543 do 1820 r. funkcję katedry metropolitalnej arcybiskupstwa ostrzyhomskiego. W połowie XVI w. zbudowano wieżę północną, którą w 1676 r. podwyższono i zrównano wysokością z wieżą południową. W latach 1618-1630 na polecenie kardynała Petera Pázmány zbarokizowano wnętrze kościoła i dobudowano barokowe kaplice boczne. W 1740 r. austriacki architekt Lucas von Hildebrandt dobudował do kościoła kaplicę z inicjatywy arcybiskupa Imre Esterházy. W 1918 r. po utworzeniu diecezji w Trnawie świątynia ponownie została podniesiona do rangi katedry i funkcję tę pełniła do 1977 r.
ARCHITEKTURA. Późnogotycki kościół złożony z czteroprzęsłowego trójnawowego bazylikowego korpusu i czteroprzęsłowego prezbiterium zamkniętego pięciobocznie. Od zachodu korpus poprzedza dwuwieżowa fasada, od północy do prezbiterium dostawione są przybudówki zakrystyjne a do naw bocznych przylegają kaplice boczne. Długość kościoła wynosi 61 m a sklepienia nawy głównej wznoszą się na wysokość 18 m.
Na zewnątrz prezbiterium opięte jest uskokowymi przyporami. Pomiędzy którymi rozmieszczone są wąskie okna ostrołukowe z maswerkami. Niższe okna ostrołukowe oświetlają także nawę główną. W zachodnim przęśle południowej elewacji znajduje się późnogotycki ostrołukowy portal wejściowy. Od północy do korpusu dobudowana jest późnobarokowa kaplica zbudowana na planie ośmioboku i nakryta kopułą. Prezbiterium i nawę główną nakrywają dachy dwuspadowe, nad nawami bocznym dachy jednospadowe. Fasada w dolnej części jest trójdzielna, opięta masywnymi przyporami i zwieńczona dwiema dwukondygnacjowymi ośmiobocznymi wieżami nakrytymi baniastymi hełmami z latarniami i iglicami. Na osi fasady umieszczony jest barokowy portal z przerwanym naczółkiem a nad nimi wielkie czterodzielne okno ostrołukowe z maswerkami. Wewnątrz prezbiterium i nawę główną nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe spływające na przyścienne służki. Nawa główna otwarta jest na nawy boczne ostrołukowymi arkadami.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium znajduje się klasycystyczny ołtarz główny z początku XIX w. W nawie głównej umieszczona jest barokowa Ambona z XVII w. a na chórze muzycznym ustawione są organy wykonane pod koniec XVIII w. przez miejscowego organmistrza Valentina Armolda i przebudowane w 1912 r. W kaplicach bocznych zachowało się kilka barokowych ołtarzy z XVII i XVIII w. Najbardziej okazały jest późnobarokowy ołtarz w kaplicy Matki Bożej Trnawskiej, w której umieszczony jest łaskami słynący wizerunek Maryi, będący kopią obrazu z rzymskiego kościoła św. Aleksego i św. Bonifacego. Na obrazie trzykrotnie pojawiły się krwawe łzy w latach 1663, 1708 i 1710. W kościele zachowało się kilka barokowych pomników nagrobnych arcybiskupów ostrzyhomskich. W przedsionku zachowały się fragmenty XV-wiecznych fresków. Witraże w oknach powstały na początku XX w.
LITERATURA
Knaurs Kulturführer in farbe Tschechische Republik und Slovakische Republik, München 1993
Sakralna architektura na Slovensku, opr. zb., Komarno 1996
Strona internetowa: https://www.abu.sk/public/arcidieceza/bazilika-sv-mikulasa-v-trnave
