Kolonia, kościół Świętych Apostołów
Köln, St. Aposteln
Lokalizacja: Kolonia, Neumarkt 30 (50.936562, 6.945003)
Budowa: ok. 1150, 1172 – po 1192, do 1230
Architekci: Albero Laicus
Styl: romanizm
HISTORIA. Pierwsza wzmianka o kościele Świętych Apostołów w Kolonii pochodzi z 2 połowy X w. i dotyczy założenia przy nim kolegiaty. Potwierdzone informacje o budowie kościoła pochodzą z okresu sprawowania urzędu arcybiskupa kolońskiego przez Pilgrimia (1021-1036), który został pochowany w krypcie pod zachodnią częścią świątyni. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto około 1150 r. od wzniesienia chóru zachodni z wysoką wieżą. W 1172 rozpoczęto budowę wschodniego chóru zamkniętego trzema apsydami, ukończoną przypuszczalnie po pożarze miasta w 1192 r. Na początku XIII w. zbudowano nowy bazylikowy korpus nawowy, nakryty sklepieniami około 1230 r. Wiadomo, że w 1219 r. przy budowie czynny był mistrz murarski Albero Laicus. W 1802 r. w czasie okupacji francuskiej kościół stracił status kolegiaty i stał się świątynią parafialną. W kolejnych latach rozebrano zabudowania kolegiackie otaczające krużganek. W latach 1871-1891 kościół został gruntownie odrestaurowany w duchu historyzmu. Podczas II wojny światowej kościół był kilka razy niszczony w wyniku alianckich bombardowań. Po zakończeniu działań wojennych usunięto zniszczenia ale pełna rekonstrukcja kościoła została przeprowadzona dopiero w latach 1965-1971.
ARCHITEKTURA. Romański kościół złożony jest z trójnawowego i trójprzęsłowego korpusu bazylikowego, trójkonchowego chóru wschodniego oraz transeptu od zachodu z dostawioną do niego wysoką wieżą.
Na zewnątrz gładkie ściany nawy głównej i naw bocznych przebite są prostokątnymi oknami zamkniętymi półkoliście. Ramiona transeptu zamknięte są ścianami prostymi i zwieńczone od północy i południa trójkątnymi szczytami, elewacje transeptu także przebite są dużymi półkolistymi oknami. Nawę główną i transept nakrywają dachy dwuspadowe a nawy boczne dachy jednospadowe. Wieża zachodnia zbudowana na planie prostokąta, podzielona na pięć kondygnacji, zwieńczona czterema szczytami i nakryta hełmem romboidalnym.
Elewacje apsyd wschodniego chóru podzielone są na trzy kondygnacje, z których dwie najniższe wypełnione są półkolistymi arkadami, częściowo przebitymi oknami i rozdzielonymi pilastrami oraz kolumnami o kompozytowych kapitelach. Elewacje wieńczą galerie arkadkowe. W narożnikach pomiędzy absydami dostawione są dwie symetryczne smukłe ośmioboczne wieżyczki nakryte ostrosłupowymi hełmami. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się ośmioboczna wieża przebita półkolistymi galeriami i nakryta dachem wielospadowym z latarnią.
Wewnątrz trójprzęsłowy korpus nawowy, składa się z dwóch przęseł zachodnich w systemie wiązanym, gdzie jedno przęsło nawy głównej odpowiada dwóm przęsłom naw bocznych, oraz o połowę krótszego przęsła wschodniego. Zachodnie przęsła nawy głównej nakryte są sześciodzielnymi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na przyściennych półkolumnach. Wschodnie przęsło nakrywa sklepienie kolebkowe, nawę północną nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe a nawą południową sklepienia krzyżowe. Nawa główna w dolnej kondygnacji otwarta jest na nawy boczne półkolistymi arkadami, podpartymi na prostokątnych filarach. Górna kondygnacja podzielona jest na ślepe półkoliste empory u dołu i duże półkoliste okna powyżej.
Wschodni chór zamknięty jest trema półkolistymi apsydami nakrytymi konchami i podzielonymi wewnątrz na dwie kondygnacje półkolistych arkad rozdzielonych półkolumnami. W narożnikach chóru, na wysokości drugiej kondygnacji znajdują się półkoliste arkady otwarte na empory usytuowane w narożnych wieżyczkach.
Boczne ramiona transeptu rozczłonkowane są wewnątrz półkolumnami i podzielone fryzem arkadkowym na dwie kondygnacje. Obie kondygnacje wypełniają gotyckie przyścienne arkady ostrołukowe, w dolnej kondygnacji ślepe, w górnej przebite półkolistymi oknami. Transept nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe, w środkowym przęśle czterodzielne a w zewnętrznych przęsłach sześciodzielne.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W kościele znajduje się wiele interesujących zabytków rzeźby i malarstwa z okresu od średniowiecza do czasów współczesnych. W apsydzie prezbiterium umieszczone są rzeźby dwunastu apostołów z około 1330 r. We wschodnim skrzyżowaniu znajdują się dwie rzeźby: Vir Dolorum z około 1500 r. powstały w warsztacie Tilmana van der Burcha i Matka Boża z Dzieciątkiem z około 1480 r. W północnej apsydzie chóru zawieszony jest duży barokowy obraz Męczeństwo św. Katarzyny Aleksandryjskiej, który namalował w 2. połowie XVII w. koloński malarz Johann Wilhelm Pottgiesser. W neogotyckim ołtarzu Maryjnym umieszczona jest rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z około 1500 r. U wejścia do krypty w zachodniej części kościoła znajdują się dwie późnobarokowe rzeźby św. Piotra i św. Pawła wykonane w 1761 r. przez Johanna Josefa Imhoffa St. Rzeźby te pochodzą z dawnego ołtarza głównego rozebranego w 1819 r. Po środku zachodniego transeptu ustawiona jest ośmiokątna romańska kamienna chrzcielnica z około 1200 r. nakryta pokrywą z 1950 r.
LITERATURA
Gassen R.W., Mittelalterliche Kirchen in Köln, Petersberg 2010
Nordheim-Westfalen, Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb. München 1995
Schäfke W., Zwei Jahrtausende Geschichte, Kunst Und Kultur am Rhein, Köln 1998
