Bonn, katedra św. Marcina
Bonn, Münster St. Martin
Lokalizacja: Bonn, Münsterplatz (50.733508, 7.099620)
Budowa: około 1050, 1140 -1153, 1210-1240
Styl: romanizm, gotyk
HISTORIA. Pierwszą świątynią na miejscu obecnej katedry była zbudowana pod koniec VIII w. kolegiata p.w. św. Kasjusza i Florencjusza. Powstała ona na miejscu pochówku obu świętych, które otoczone było kultem od czasów rzymskich. Około 1050 r. na jej miejscu wzniesiono zachowaną częściowo do dzisiaj romańską bazylikę dwuchórową, zbudowaną na planie krzyża łacińskiego. Z tego okresu zachował się westwerk, krypta zachodnia oraz fragmenty prezbiterium i krypty wschodniej. W latach 1140 -1153 przebudowano wschodni chór, powiększając je o przęsło wschodnie zakończone półkolistą apsydą i dodając dwie wieże. Później przebudowano transept i nad skrzyżowaniem naw wzniesiono centralną wieżę. Następnie około 1210 r. dwa zachodnie przęsła prezbiterium zostały podwyższone i nakryte sklepieniami. Podwyższono też o dwie kondygnacje dwie wieże flankujące chór. Około 1240 r. przebudowano korpus nawowy i podwyższono wieżę centralną a także nakryto ją hełmem. Kościół był niszczona w latach 1583-1589 oraz 1689 r. i za każdym razem odbudowywany. W latach 1883-1889 świątynia została gruntownie odrestaurowana. W 1944 r. została poważnie uszkodzona w czasie alianckich nalotów bombowych a po zakończeniu wojny odbudowana.
ARCHITEKTURA. Romańsko-gotycki kościół złożony z trójnawowego, czteroprzęsłowego bazylikowego korpusu, poprzedzonego od zachodu westwerkiem, transeptu z centralną wieżą nad skrzyżowaniem oraz trójprzęsłowego prezbiterium flankowanego dwiema wieżami i zakończonego półkolistą apsydą. Nawa główna stanowi przykład połączenia form romańskich i gotyckich w nadreńskim stylu przejściowym.
Elewacje zewnętrzne. Romańska apsyda i wieże wschodniego chóru posiadają wspólny cokół i dolną kondygnację ślepych półkolistych arkad. Apsydę w górnej kondygnacji wypełniają duże prostokątne okna o półkolistych zamknięciach a całość wieńczy galeria arkadkowa. Wschodnie przęsło prezbiterium ujmują dwie wysokie czworoboczne wieże, podzielone na siedem kondygnacji i nakryte ostrosłupowymi hełmami. W trzech najwyższych kondygnacjach wieże przebite są dwu- i trójdzielnymi wąskimi oknami. Pomiędzy wieżami ścianę wschodnią prezbiterium wieńczy trójkątny szczyt wypełniony trzema półkolistymi blendami. Gotyckie ramiona transeptu zamknięte są wielobocznie i podzielone na trzy kondygnacje. W dolnych kondygnacjach znajdują się koliste rozety z maswerkami, środkowe kondygnacje wypełniają wysokie okna zamknięte półkoliście a całość wieńczą poczwórne półkoliste arkady wsparte na smukłych kolumienkach. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się potężna wieża o dwóch ośmiobocznych kondygnacjach zwieńczonych trójkątnymi szczytami i strzelistym hełmem ostrosłupowym. Szczyty i obie kondygnacje wieży wypełnione są dwu- i trójdzielnymi romańskimi oknami. Gotycki korpus nawowy na zewnątrz opięty jest przyporami wciągniętymi do wnętrza naw bocznych. Przypory te podtrzymują łuki przyporowe podpierające ściany nawy głównej, które przebite są wąskimi oknami zamkniętymi półkoliście. W nawie północnej znajduje się gotycki portal ostrołukowy. Romański westwerk ujęty jest po bokach dwiema owalnymi wieżyczkami schodowymi nakrytymi ostrosłupowymi hełmami, Ściana zachodnia westwerku przebita jest wielkim oknem o półkolistym zamknięciu, ujętym po bokach ostrołukowymi blendami. Wieńczy ją trójkątny szczyt wypełniony blendami i rozetą z maswerkiem.
Wnętrze. Ściany nawy głównej podzielone są na trzy kondygnacje. Dolne kondygnacje otwarte są na nawy boczne półkolistymi profilowanymi arkadami, powyżej znajduje się rząd triforiów a nad nim trójdzielne okna. Nawę główną nakrywają sklepienia krzyżowe żebrowe na ostrołukowych gurtach spływających na przyścienne pilastry. Nawy boczne także nakryte są sklepieniami krzyżowo-żebrowymi. Ramiona transeptu i dwa zachodnie przęsła prezbiterium nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi w prezbiterium wspartymi na masywnych służkach. Przęsło wschodnie prezbiterium oddzielone półkolistą arkadą i nakryte sklepieniem krzyżowym. W przejściu z południowej nawy do krużganka wstawiony jest romański portal ujęty kolumnami podtrzymującymi pojedynczy wałek archiwolty.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. W prezbiterium ustawiony jest neoromański ołtarz główny z 1863 r. Po lewej stronie nawy głównej znajduje się późnobarokowa ambona, w zachodnim przęśle nawy głównej ustawiona jest brązowa rzeźba św. Heleny z 1630 r., którą przypuszczalnie wykonał koloński rzeźbiarz Jeremias Geißelbrunn. Na chórze muzycznym umieszczone są 69-głosowe organy z 1961 r. W nawie północnej ustawiony jest późnogotycki pomnik nagrobny arcybiskupa Kolonii Ruprechta von der Pfalz (zm. 1480), w formie tumby grobowej z leżącą postacią zmarłego.
W nawie południowej w ołtarzu św. Marii Magdaleny znajduje się obraz Złożenie do Grobu z około 1600 r. W westwerku zachowała się gotycka oraz płyta nagrobna arcybiskupa Kolonii Engelberta II von Falkenburg (zm. 1274) z postacią zmarłego ukazaną w stroju pontyfikalnym.
KRYPTA. Pod prezbiterium znajduje się krypta powstała w XI i XII w. na miejscu budowali salowej z VI w., w której mieli być pochowani święci patroni miasta Bonn, Kasjusz i Florencjusz. W krypcie umieszczony jest współczesny relikwiarz ze szczątkami obu świętych.
LITERATURA
Nordheim-Westfalen, Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb. München 1995
Strona internetowa: https://www.bonner-muenster.de/start/
