Maastricht, bazylika NMP
Maastricht, Onze-Lieve-Vrouwebasiliek
Lokalizacja: Maastricht, Onze Lieve Vrouweplein 7 (50.847386, 5.693647)
Budowa: po 1000 r. – XII w., XV w.
Styl: romanizm, gotyk
HISTORIA. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto na początku XI w. od wzniesienia westwerku. Dopiero w połowie XII w. ukończono korpus nawowy, transept i prezbiterium. Pod koniec XV w. z fundacji proboszcza Arnolda Merode do północnej nawy dobudowana została kaplica chrzcielna. W XV w. drewniane stropy nawy głównej zostały zastąpione gotyckimi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, które następnie w XVIII w. przebudowano na sklepienia gwiaździste. Po wkroczeniu wojsk francuskich w 1794 r. kościół został zamieniony na magazyn i stajnię. Duża część wyposażenia i skarbca kościelnego została rozgrabiona lub uległa rozproszeniu. Funkcję religijną przywrócono kościołowi dopiero w 1837 r. W latach 1886-1916 przeprowadzono gruntowną restaurację kościoła, która przywróciła mu romański wygląd. Usunięto wtedy m.in. ostrołukowe okna i wprowadzono wąskie otwory romańskie oraz częściowo zrekonstruowano romańskie kapitele kolumn.
ARCHITEKTURA. Romański kościół zbudowany z kamienia, złożony z trójnawowego korpusu bazylikowego, transeptu o trójprzęsłowych ramionach oraz jednoprzęsłowego prezbiterium zakończonego półkolistą apsydą z obejściem i flankowanego dwoma wieżami. Od zachodu nawę główną poprzedza westwerk ujęty po bokach cylindrycznymi wieżyczkami. Do zachodniego przęsła nawy północnej przylega dwuprzęsłowy przedsionek. Do nawy północnej dostawiona jest gotycka kaplica Merode. Do skrajnych przęseł transeptu przylegają kaplice zamknięte półkolistymi apsydami.
Wysoki westwerk zbudowany jest na planie prostokąta przebity niewielkimi otworami okiennymi w najwyższej części z rzędem sześciu okien zamkniętych półkoliście i rozdzielonych tarczą zegara. Owalne wieżyczki przy westwerku nakryte są ostrosłupowymi daszkami. Na zewnątrz apsyda prezbiterium podzielona jest na dwie kondygnacje rozczłonkowane dużymi oknami zamkniętymi półkoliście i ślepymi arkadami o tym samym kształcie. Wieże przy apsydzie zbudowane na planie kwadratu w najwyższej kondygnacji przebite parami triforiów i zwieńczona trójkątnymi szczytami i nakryte ostrosłupowymi hełmami. Przedsionek zachodni, podzielony jest na trzy kondygnacje, w przyziemiu znajduje się duży półkolisty portal, nad nim rząd ślepych arkad ostrołukowych i całość wieńczy trójkątny szczyt. Nawę główną, ramiona transeptu oraz westwerk i kioski pseudotranseptu nakrywają dachy dwuspadowe zaś nawy boczne nakryte są dachami jednospadowymi.
Wewnątrz nawa główna nakryta otwarta jest na nawy boczne półkolistymi arkadami wspartymi na filarach i nakryta gotyckimi sklepieniami gwiaździstymi. Prezbiterium i apsyda są znacznie podwyższone w stosunku do korpusu nawowego. Prezbiterium od otaczającego go obejścia oddzielają dwie kondygnacje arkad wspartych na czarnych filarach ze złoconymi kapitelami datowanymi w dolnej kondygnacji na połowę XII w. a w górnej kondygnacji wykonanymi około 1200 r. Kapitel dolnej kondygnacji posiadają bardzo bogatą figuralną dekorację rzeźbiarską przypisywaną warsztatowi działającego w Maastricht rzeźbiarza Heimo. Kaplica Merode nakryta jest gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Na sklepieniu konchowym apsydy prezbiterium widnieje neoromańskie malowidło z przełomu XIX i XX w. W obejściu prezbiterium znajduje się romańska rzeźba Matki Bożej z XII w. W północnym ramieniu transeptu ustawiony jest dawny późnobarokowy ołtarz główny kościoła. Na ścianie obok zawieszony jest duży barokowy obraz niderlandzki z XVII w. ze sceną Ukrzyżowania. W nawie głównej znajduje się barokowa ambona pochodząca z dawnego kościoła jezuitów. Na chórze ustawione są organy, które wykonał w 1652 r. organmistrz Andries Severijn. Instrument był później rozbudowany i ostatnio gruntowanie odrestaurowany. W westwerku znajduje się późnogotycka mosiężna chrzcielnica, którą około 1500 r. wykonał miejscowy ludwisarz Aert von Tricht. W kaplicy Merode znajduje się XV-wieczna łaskami słynąca rzeźba Matki Bożej Gwiazdy Morza.
Krypty. Pod kościołem znajdują się dwie krypty zachodnia i wschodnia. Bardziej okazała jest wschodnia krypta pod prezbiterium, która podzielona jest na cztery nawy nakryte sklepieniem krzyżowym podpartym na trzech rzędach kolumn z kostkowymi kapitelami z XII w. i kilkoma pochodzącymi z poprzedniego kościoła z XI w.
LITERATURA
Holland, Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb. München 1985
