Paryż, Panteon, dawny kościół Sainte-Geneviève
Panthéon de Paris, ancienne église Sainte-Geneviève
Paryż, Panteon, dawny kościół św. Genowefy
Lokalizacja: Paris, Pl. du Panthéon (48.846209, 2.346155)
Budowa: 1764 - 1790
Architekci: Jacques Sufflot
Styl: klasycyzm
Panteon to jedna z najważniejszych budowli Paryża, zbudowany jako kościół katolicki, krótko po ukończeniu zamieniony na panteon narodowy. Dzięki nowatorskim rozwiązaniom inżynieryjnym Panteon odegrał także ważną rolę w architekturze światowej.
HISTORIA. Kościół p.w. św. Genowefy, patronki Paryża, zbudowany został na polecenie króla Ludwika XV jako wotum dziękczynne za jego cudowne uzdrowienie w 1744 r. Autorem projektu był Jacques Sufflot, który nawiązał m.in. do rzymskich budowli Panteonu i Tempietta. W 1764 r. król Ludwik XV położył kamień węgielny pod budowę kościoła. Prace budowlane postępowały szybko, w 1769 r. ukończono mury zewnętrzne a w 1776 r. wnętrza nakryto sklepieniami. Po śmierci Sufflota w 1780 r. prace budowlane ukończyli w 1790 r. dwaj jego współpracownicy: Emiland Gauthey i Jean Baptiste Rondelet. W 1791 r. rewolucyjne Zgromadzenie Konstytucyjne przekształciło kościół św. Genowefy w Panteon Wielkich Ludzi. Zmiana przeznaczenia budowli wymusiła liczne modyfikacje w projekcie: usunięto dzwonnicę i zamurowano prawie wszystkie okna. W 1806 r. Napoleon Bonaparte zdecydował o przywróceniu obiektu do kultu katolickiego. W 1822 r. król Ludwik XVIII doprowadził do konsekracji kościoła. Monarchia lipcowa po 1830 r. ponownie zamknęła kościół i przywróciła mu funkcję Panteonu. W 1851 r. w okresie Drugiego Cesarstwa budynek znów stał się kościołem. Ostatecznie 1881 r. kościół stracił swój sakralny charakter i ostatecznie został przemianowany na miejsce pochówku wybitnych francuzów.
ARCHITEKTURA. Klasycystyczny kościół zbudowany na planie krzyża greckiego z nieco wydłużoną nawą i częścią prezbiterialną oraz centralną kopułą nad skrzyżowaniem naw. Od zachodu poprzedzony jest przedsionkiem i kolumnowym portykiem. Od wschodu część prezbiterialna ujęta jest dwiema niskimi wieżyczkami. Budowla ma duże rozmiary, jej długość wynosi 110 m a szerokości 84 m zaś kopuła wznosi się na wysokość 83 m. Portyk wejściowy podparty jest na szesnastu potężnych kolumnach z korynckimi kapitelami podtrzymującym trójkątny tympanon. Jest on ozdobiony płaskorzeźbą autorstwa Davida d’Angers z symbolicznym przedstawieniem Ojczyzny, która obdarza lud Wolnością i chroni Naukę, Sztukę i Historię, reprezentowaną przez wybitnych przedstawicieli tych dziedzin. Kopuła z latarnią posadowiona jest na wysokim cylindrycznym tamburze opiętym kolumnami podtrzymującymi gzyms z balustradą. Elewacje boczne kościoła opięte są pilastrami podtrzymującymi obiegający gzyms z balustradą. Między pilastrami ściany są gładkie po zamurowanych oknach. Wewnątrz budowla posiada pięcionawowy układ z szerszymi nawami środkowymi. Dawne prezbiterium zamknięte jest półkolistą apsydą. Ściany opięte są kolumnami i pilastrami korynckimi podtrzymującymi wydatny gzyms z belkowaniem obiegający całe wnętrze. Najniższa widoczna warstwa pokryta jest kasetonami i podparta na pendentywach. Ramiona krzyża nakrywają ślepe kopuły pokryte kasetonami z odcinkami sklepień kolebkowych po bokach.
WYSTRÓJ WNĘTRZA malarski i rzeźbiarski powstał na przestrzeni XIX i początku XX w. Na półkopule apsydy znajduje się mozaika przedstawiającą Chrystusa nauczającego Anioła Stróża Francji o losach narodu w towarzystwie św. Genowefy i św. Joanny d’Arc, którą wykonał Ernest Hebert. Na ścianach umieszczone są duże malowane obrazy z lat 80-tych XIX w. przedstawiające sceny związane ze św. Dionizym, św. Genowefą i św. Joanną d’Arc oraz sceny historyczne m.in. Chrzest Chlodwiga i Koronacja Karola Wielkiego. Autorami tych wielkoformatowych malowideł byli m.in. Alexandre Cabanel, Joseph Blanc, Theodore Maillot, Leon Bonnat czy Pierre Puvis da Chavannes. Na pendentywach kopuły przedstawione są alegoryczne postacie odnoszące się do Pierwszego Cesarstwa: Chwała, Śmierć, Ojczyzna i Sprawiedliwość namalowane przez Carvallo na podstawie rysunków Francois Gérard. W nawach ustawione są liczne pomniki, często wielopostaciowe, wykonane na przełomie XIX i XX w. m.in. pomnik Diderota, pomnik Mirabeau, pomnik generałów z czasu rewolucji, pomnik Restauracji monarchii, pomnik Nieznanego Żołnierza czy ustawiony w miejscu ołtarza głównego pomnik rewolucyjnego Konwentu Narodowego.
KRYPTY. Pod całym kościołem znajdują się krypty, w których pochowani są wybitni przedstawiciele narodu francuskiego. W 1791 r. Zgromadzenie Konstytucyjne po śmierci Mirabeau zdecydowało o zamienione kościoła św. Genowefy na panteon wielkich francuzów. Pierwszym pochowanym był właśnie Honore de Mirabeau (zm. 1791), którego ciało jednak przeniesiono w inne miejsce w 1794 r. kiedy wyszły na jaw jego kontakty z dworem królewskim. Kolejnym pochowanym w 1791 r. był Wolter (zm. 1778), w 1794 r. złożono szczątki Jean Jacques Rousseau (zm. 1778). Inne powszechnie znane osoby pochowane w Panteonie to Victor Hugo (zm. 1885) i Emil Zola (zm. 1902), pochowany w 1908 r. W 1995 r. do Panteonu przeniesiono doczesne szczątki Piotra Curie (zm. 1906) i Marii Skłodowskiej-Curie (zm. 1934).
LITERATURA
Droste-Henning J, Droste T., Paris. Eine Stadt Und ihr Mythos, 2003 DuMont Reiseverlag
Paris und Ile de France. Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb, Augsburg 1998
