Paryż, kaplica Sorbony
Chapelle de la Sorbonne de Paris
Chapelle Sainte-Ursule de la Sorbonne de Paris
Lokalizacja: Paris - 5st arrondissement, Pl. de la Sorbonne (48.848494, 2.343195)
Budowa: 1635-1642
Architekt. Jacques Lemercier
Styl: barok, klasycyzm
HISTORIA. W 1926 r. kardynał Armand de Richelieu zdecydował o budowie nowego kompleksu uniwersyteckiego w miejsce dawnych rozproszonych zabudowań Sorbony. Przygotowanie projektu i nadzór nad budową zlecił wykształconemu w Rzymie architektowi, którym był Jacques Lemercier. Centralnym punktem założenia miała stać się kaplica św. Urszuli, pod budowę której Richelieu położył kamień węgielny w 1635 r. Kardynał wybrał świątynię jako miejsce swojego wiecznego spoczynku. W chwili jego pogrzebu w grudniu 1642 r. kaplica była jeszcze nieukończona. Zgodnie z wolą kardynała raz roku dobywała się tutaj msza żałobna za jego duszę. W czasie rewolucji francuskiej świątynia została zdewastowana a jej wyposażenie uległo zniszczeniu. Uszkodzono też pomnik nagrobny kardynała Richelieu a jego szczątki zostały zbezczeszczone. Kaplica została przywrócona do kultu religijnego dopiero w 1822 r. Później z przerwami kaplica była nadal użytkowana jako świątynia katolicka. Po II wojnie światowej władze uniwersytetu Sorbony niechętnie patrzyły na odprawianie w kaplicy nabożeństwa i ostatecznie od lat 80-tych XX w. świątynia nie jest wykorzystywane do celów religijnych.
ARCHITEKTURY. Barokowo-klasycystyczna kaplica zbudowana na planie krzyża łacińskiego. Złożona z nawy, szerokiego transeptu z krótkimi ramionami i prezbiterium zamkniętego półkoliście. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kopuła z latarnią. W narożnikach transeptu z nawą i prezbiterium znajdują się cztery prostokątne kaplice. Kaplica posiada dwie fasady, zachodnią i północną na wewnętrznym dziedzińcu Sorbony.
Fasada zachodnia dwukondygnacjowa z szeroką częścią środkową nakrytą trójkątnym szczytem. Dolna kondygnacja rozczłonkowana jest korynckimi półkolumnami z portalem po środku i półkolistymi wnękami po bokach. Górna kondygnacja ujęta spływami podzielona pilastrami korynckimi z półkolistymi wnękami między nimi. We wnękach umieszczone są posągi dodane w XIX w.: św. Tomasza z Akwinu, Piotra Lombarda, Bossueta i Jana Gersona.
Fasada północna w dolnej części przesłonięta jest sześciokolumnowym portykiem podtrzymującym trójkątny tympanon. Powyżej widoczny jest niski dach czterospadowy północnego ramienia transeptu z którego wyrasta kopuła z latarnią, posadowiona na wysokim tamburze. Tambur opięty jest korynckimi kolumnami podtrzymującymi odcinki belkowania. Między kolumnami rozmieszczone są duże prostokątne okna zamknięte półkoliście.
Wewnątrz ściany podzielone są korynckimi pilastrami podtrzymującymi wydatny obiegający gzyms z belkowaniem. Prezbiterium i nawa otwarte są na nawy boczne półkolistymi arkadami i nakryte sklepieniami kolebkowymi z lunetami na gurtach. W centralnej części kościoła wznosi się kopuła na pendentywach, podparta na czterech potężnych filarach opiętych zdwojonymi korynckimi pilastrami. Tambur kopuły wydziel gzyms konsolowy z belkowaniem. Wewnątrz tambur podzielony jest parami pilastrów rozmieszczonych pomiędzy oknami.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA przepadło w czasie rewolucji francuskiej. Najważniejszym zabytkiem w kaplicy jest pomnik nagrobny kardynała Armanda de Richelieu (zm. 1642), który w 1694 r. wykonał Francois Girardon. Ustawiony w prezbiterium nagrobek przedstawia umierającego kardynała ułożonego na sarkofagu w towarzystwie alegorycznych posągów Religii i Nauki. Ciało kardynała spoczęło w krypcie bezpośrednio pod pomnikiem. Na chórze muzycznym znajdują się organy wykonane w 1825 r. przez organmistrza Paula Dallery. Na pendentywach kopuły przedstawione są XIX-wieczne personifikacje czterech wydziałów uniwersytetu paryskiego: sztuk piękny, nauk ścisłych, medycyny i filozofii.
LIETERATURA
Knaurs Kulturführer in farbe Paris und Ile de France, opr. zb, Augsburg 1998
Sztuka baroku, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000
