Caen, kościół Sainte Trinite
Église de la Sainte-Trinité de Caen
Caen, kościół Trójcy Świętej
Lokalizacja: Caen, 33 Reine Mathilde (49.186472, -0.353042)
Budowa: 1060 – 1130
Styl: romanizm
HISTORIA. Żeński klasztor benedyktyński w Caen został ufundowany około 1060 r. przez księcia Normandii Wilhelma Bękarta, później nazywanego Zdobywcą. Fundacja miała związek z małżeństwem Wilhelma z Matyldą córką hrabiego Flandrii, które nie zostało uznane przez papieża Leona IX. Kolejny papież Mikołaj II zdjął ekskomunikę z księcia i jego żony w zamian za co para książęca ufundowała dwa wielkie opactwa benedyktyńskie w Caen: męskie (Abbaye aux Hommes) i żeńskie (Abbaye aux Dames). Budowa kościoła dla żeńskiego opactwa p.w. Trójcy Świętej rozpoczęła się w 1062 r. Konsekracja zapewne nie ukończonej świątyni miała miejsce wiosną 1066 r. w czasie zjazdu możnych normandzkich przed wyprawą do Anglii. W 1083 r. w kościele została pochowana jego fundatorka Matylda, królowa Anglii i księżna Normandii. Prace budowlane przy kościele zostały ukończone około 1130 r. wraz z założeniem sklepień żebrowych, które zastąpiły drewniany strop płaski. W 1. połowie XIII w. przebudowano transept a od południa do prezbiterium dostawiono kaplicę. W 1562 r. kościół został sprofanowany przez hugenotów, którzy zniszczyli jego wyposażenie. Po wybuchu rewolucji francuskiej w 1791 r. benedyktynki zostały zmuszone do opuszczenia opactwa. budynki klasztorne zamieniono na przędzalnię a później na przytułek. W 1823 r. klasztor przekazano siostrom augustiankom. Wreszcie w 1865 r. kościół stał się świątynią parafialną. W 2. Połowie XIX w. jego fasada i wieże zostały gruntownie przebudowana przez częściowo zatraciły oryginalny wygląd. W 1944 r. kościół szczęśliwie nie ucierpiał w czasie walk o miasto.
ARCHITEKTURA. Romański kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego, złożony jest z trójprzęsłowego bazylikowego trójnawowego korpus, transeptu i dwuprzęsłowego prezbiterium zamkniętego półkolistą apsydą. Od zachodu kościół poprzedza dwuwieżowa fasada. Kościół ma 80 m długości oraz 19 m szerokości w korpusie i 32 m szerokości w transepcie.
Fasada w środkowej części jest stosunkowo wąska i wciśnięta pomiędzy masywne wieże .Jest podzielona na trzy kondygnacje i zwieńczona trójkątnym szczytem. Dolną kondygnację w całości wypełnia romański uskokowy portal wejściowy z półkolistym tympanonem. Tympanon wypełnia płaskorzeźba Trójcy Świętej wykonana w 1859 r. i oprotestowana przez władze kościelne. Obie kondygnacje fasady wypełnione są dużymi zamkniętymi półkoliście oknami. Masywne wieże, zbudowane są na planie kwadratu, opięte przyporami i podzielona na cztery kondygnacje zwieńczone klasycystyczną balustradą. W przyziemiu wież znajdują się portale zamknięte półkoliście. Trzecia kondygnacja wież wypełniona jest potrójnymi ślepymi arkadami a czwarta wąskimi smukłymi otworami okiennymi.
Elewacje kościoła przebite są oknami zamkniętymi półkoliście i obwiedzione fryzem konsolowym. Ściany korpusu opięte są na wysokości naw bocznych przyporami, które w nawie głównej przechodzą w lizeny. Apsyda prezbiterium przebita jest dwoma rzędami okien zamkniętych półkoliście. Nad skrzyżowaniem naw wznosi się kwadratowa wieża nakryta ostrosłupowym hełmem. Jej ściany przebite są ostrołukowymi arkadami, na przemian ślepymi i przebitymi smukłymi parami otworów okiennych.
Wewnątrz ściany korpusu nawowego i transeptu podzielone są na trzy kondygnacje. W najniższej kondygnacji duże półkoliste arkady otwierają się na nawy boczne, powyżej znajduje się rząd ślepych triforiów a nad nimi duże okna oświetlające wnętrze. W polach między łukami dolnej kondygnacji umieszczone są rzeźbione głowy ludzkie. Nawę główną nakrywają sześciodzielne sklepienia krzyżowo-żebrowe oparte na kolebce. Gurty i żebra sklepienne podparte są na półkolumnach, które spływają na potężne filary międzynawowe. Nawy boczne nakryte są sklepieniami krzyżowo-kolebkowymi. W transepcie zastosowano sklepienia krzyżowo-żebrowe oparte już na łuku ostrym. Prezbiterium jest nieznacznie podwyższona w stosunku do nawy, ściany apsydy dzielą dwie kondygnacje półkolistych arkad wspartych na kolumnach i odsuniętych nieco od półkolistych okien. Kapitele kolumn posiadają bardzo bogatą figuralną dekorację rzeźbiarską. Na jednym z nich przedstawiony został Wilhelm Zdobywca trzymający na smyczy lwy a na innym widnieje wyobrażenie słonia. Prezbiterium nakrywają sklepienia krzyżowe, także oparte na kolebce.
Gotycka kaplica przy południowym ramieniu transeptu jest dwunawowa i trójprzęsłowa a jej krzyżowo-żebrowe sklepienia wsparte są na smukłych filarach wiązkowych. Krypta pod prezbiterium wsparta jest na kolumnach z kapitelami o motywach ornamentalnych i figuralnych. Zastosowano tam ornamenty roślinne i plecionkowe oraz sceny figuralne m.in. Sądu Ostatecznego.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻEN9E WNĘTRZA. U wejścia do prezbiterium ułożona jest romańska płyta nagrobna królowej Matyldy (zm. 1083), wykonana z czarnego marmur z regionu Tournai, która jest pozostałością pomnika nagrobnego zniszczone przez hugenotów w 1562 r. W apsydzie prezbiterium znajduje się XVIII-wieczne malowidło przedstawiające sceną Wniebowzięcia NMP. Interesującym zabytkiem jest też neoromańska chrzcielnica ozdobiona dekoracją plecionkową i wykonana po 1881 r.
LITERATURA
Normandie, Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb. München 1996
Sztuka romańska, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000
Strona internetowa: https://recensement.patrimoine-religieux.fr/eglises_edifices/14-Calvados/14118-Caen/179881-EgliseSaint-Gilles(anciennementeglisedelaSainte-Trinite)AncienneAbbaye-aux-Dames
