Liege, katedra św. Pawła
Cathédrale Saint-Paul de Liège
Lokalizacja: Liege, Pl. de la Cathédrale (50.640328, 5.571812)
Budowa: 1275-1289, 1333-1334
Styl: gotyk
HISTORIA. Na miejscu dzisiejszej katedry w 785 r. zbudowano kaplicę poświęconą św. Germanowi. W 833 r. została ona zastąpiona przez kościół pod tym samym wezwaniem. Początki obecnej świątyni sięgają 967 r. kiedy to biskup Eracle nakazał budowę nowego kościoła, który został konsekrowany już w 972 r. przez biskupa Notgera. Obecny kościół został zbudowany w XIII w., a jego budowę rozpoczęto od wieży, którą ukończono w 1275 r. Do 1289 r. wzniesiono też chór, transept i korpus nawowy. W latach 1333-1334 zbudowano apsydę prezbiterium oraz górne partie transeptu i korpusu nawowego. W latach 1556-1564 zbudowano portal północny pod wieżą. W 1792 r. po zajęciu Liege przez rewolucyjne wojska francuskie kościół św. Pawła został splądrowany oraz zamieniony na stajnię i rzeźnię. W 1802 r. kościół został podniesiony do godności katedry po zburzeniu przez rewolucjonistów katedry św. Lamberta. W latach 1810-1812 rozebrano dotychczasową wieżę i na jej miejsce wzniesiono obecną, z wykorzystaniem piaskowca z katedry św. Lamberta. Wieżę nakryto hełmem pochodzącym z dawnego kościoła opackiego w Sint-Truiden.
ARCHITEKTURA. Gotycki kościół zbudowany na planie krzyża łacińskiego, złożony jest z siedmioprzęsłowego trójnawowego bazylikowego korpusu, transeptu i trójprzęsłowego wielobocznie zamkniętego prezbiterium, do którego dwóch zachodnich przęseł przylegają nawy z kaplicami bocznymi. Od północy do korpusu nawowego dostawione są kaplice boczne a od południa do korpusu i transeptu przylega wirydarz poklasztorny. Od zachodu do nawy głównej dostawiona jest wieża zbudowana na planie kwadratu i nakryta ostrosłupowym hełmem z iglicą przedzielonym latarnią i ujętym w narożnikach czterema wieżyczkami. Długość kościoła wynosi 84,5 m, szerokość 33,6 m i wysokość wnętrza sięga 24 m.
Na zewnątrz nawa główna i prezbiterium opięte są łukami oporowymi zwieńczonymi pinaklami z kwiatonami. Ściany prezbiterium, transeptu i nawy głównej zwieńczone są ażurowymi galeriami w formie czwórliści zwieńczonymi sterczynami. Wschodnia część chóru opięta jest przyporami. W nawie głównej znajdują się duże profilowane ostrołukowe okna czterodzielne z romboidalnymi maswerkami. W zachodnich przęsłach prezbiterium okna dwu- i trójdzielne z maswerkami, zaś w jego zamknięciu smukłe dwudzielne okna ostrołukowe. Ramiona transeptu zamknięte są od północy i południa trójkątnymi szczytami wypełnionymi ostrołukowymi blendami a poniżej ściany szczytowe przebite są ogromnymi sześciodzielnymi oknami ostrołukowymi z maswerkami. Kaplice przylegające do naw bocznych i otaczające prezbiterium oświetlone są czterodzielnymi oknami ostrołukowymi z maswerkami w formie trój- i czwórliścia. Kościół nakrywają dachy dwu- i jednospadowe.
Wewnątrz ściany nawy głównej podzielone są na trzy kondygnacje. Dolną część stanowią ostrołukowe arkady otwarte na nawy boczne i wsparte na cylindrycznych filarach. Powyżej znajduje się kondygnacja triforiów a najwyżej rozmieszczone są duże czterodzielne okna ostrołukowe z maswerkami. Ściany dwóch zachodnich przęseł prezbiterium są dwukondygnacyjne z ostrołukowymi arkadami i dużymi oknami powyżej. Wnętrza nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe wsparte na wiązkach służek spływających na filary.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENE WNĘTRZA. W prezbiterium znajduje się neogotycki ołtarz główny z końca XIX w. z architektoniczną oprawą ze złoconego mosiądzu i rzeźbami białego marmuru. Po bokach ołtarza ustawione są neogotyckie stalle. Pod sklepieniem w łuku tęczy zawieszono jest duży gotycki krucyfiks z około 1330 r. W nawie głównej znajduje się neogotycka ambona z lat 40-tych XIX w. ze sławną rzeźbą Lucyfera - Geniusza Zła, którą wykonał w 1848 r. Guillaume Geefs. Na ścianach nawy południowej zawieszone jest kilka obrazów, wśród nich Zdjęcie z Krzyża Gérarda Seghersa z 1. połowy XVI w. Do północnej nawy przylega kaplica św. Lamberta z neogotyckim relikwiarzem św. Lamberta z 1896 r., wykonanym przez braci złotników Wilmotte na wzór oryginalnego dzieła zrabowanego w czasie rewolucji francuskiej, sprzedanego do Hamburga i tam przetopionego. Skrzynia relikwiarza pokryta jest srebrnymi panelami z płaskorzeźbionymi scenami z życia i męczeńskiej śmierci św. Lamberta. Obok ustawiona jest drewniana skrzynia podróżna ozdobiona herbami z przełomu XIV i XV w. Przy północnej nawie jest też kaplica Matki Bożej z rzeźbą leżącego Chrystusa wykonaną w 1696 r. z białego marmuru przez Jean Del Cour. Kilka witraży jest dziełem Mistrza Johanna z Kolonii z 1530 r., przedstawiające m.in. Koronację Maryi oraz Nawrócenie św. Pawła.
LITERATURA
Belgien Und Luxemburg, Knaurs Kulturführer in farbe, opr. zb. München 1994
Strona internetowa: https://www.cathedraledeliege.be/visite/
Strona internetowa: https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/149335/1/TRESOR%20St-LAMBERT.pdf
Liege, katedra św. Pawła
