Lokalizacja: Rzeszów, ul. Plac Farny 5 (50.037809, 22.002062)
Budowa: 2. poł. XIV
Styl: gotyk, barok
HISTORIA. Pierwotny kościół parafialny w Rzeszowie powstał na początku 2. poł. XIV a jego fundatorem był zapewne Jan Pakosławic ze Stróżysk, ówczesny właściciel miasta. Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z przed 1363 r. Był to wtedy przypuszczalnie obiekt drewniany i został zniszczony w 1427 r. podczas pożaru miasta. W 1434 r. wzniesiono nowy, murowany kościół, który w 1621 r. ponownie został zniszczony przez pożar a następnie odbudowany w 1623 r. staraniem Mikołaja Spytka Ligęzy. W 1754 r. przebudowano nawę główną i dobudowano nawy boczne. Wcześniej bo jeszcze w XVII w. przy kościele wzniesiono dzwonnicę.
ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z gotyckiego, zamkniętego trójbocznie prezbiterium i barokowego, trójprzęsłowego korpusu nawowego. Na zewnątrz kościół został opięty przyporami. Fasada frontowa zwieńczona jest trójkątnym szczytem. Prezbiterium i nawa nakryte są dachem dwuspadowym z wieżyczką na sygnaturkę, nawy boczne dachami pulpitowymi. Wewnątrz prezbiterium nakryte jest gotyckim sklepieniem gwiaździstym, nawa główna kolebkowym z lunetami a nawy boczne sklepieniami krzyżowymi. Nawa główna otwarta jest do naw bocznych półkolistymi arkadami, wspartymi na pilastrach. W przejściu z prezbiterium do zakrystii zachował się jeszcze ostrołukowy portal gotycki z XV w.
WYPOSAŻENIE WNETRZA. Na północnej ścianie prezbiterium umieszczone zostały trzy pomniki nagrobne rodziny Rzeszowskich. Najciekawszy z nich jest dwukondygnacjowy, późnorenesansowy nagrobek z płaskorzeźbionymi postaciami zmarłych: Mikołaja (zm. 1574), Adama (zm. 1563), Urszuli (zm. 1554) i Elżbiety (zm. 1602), wykonany z marmuru pińczowskiego w 2. poł. XVI w., być może w warsztacie Santi Gucciego. Drugi późnorenesansowy nagrobek Katarzyny Rzeszowskiej z połowy XVI w. przedstawia umieszczoną w niszy leżącą, płaskorzeźbioną postać zmarłej. Wreszcie ostatni, manierystyczny pomnik Jana Rzeszowskiego z 1603 r. ukazuje płaskorzeźbioną półpostać rycerza, umieszczoną w półkolistej niszy. W prezbiterium warto jeszcze zwrócić uwagę na późnobarokowy ołtarz główny z 1730 r. z obrazem Ukrzyżowania w polu środkowym i obrazami śś. Stanisława i Wojciecha w zwieńczeniu oraz rokokową ambonę z połowy XVIII w. i późnorenesansową, marmurową chrzcielnicę z początku XVII w. Powyżej na drewnianej belce tęczowej umieszczony jest również późnobarokowy krucyfiks z około 1730 r. W nawach ustawiono łącznie dziesięć ołtarzy bocznych, późnobarokowych i rokokowych. W nawie głównej przy tęczy widzimy ołtarze Matki Boskiej Różańcowej i Serca Pana Jezusa. W nawie północnej, w jednym z trzech ołtarzy umieszczono barokowo-ludową rzeźbę Chrystusa Frasobliwego. Przy kościele znajduje się zbudowana w XVII w., wolnostojąca, murowana dzwonnica, wysoka na 30,5 m, nakryta hełmem barokowym.
Rzut poziomy za: Kłos S., Rzeszów. Przewodnik, Rzeszów 1993
LITERATURA
Kłos S., Rzeszów. Przewodnik, Rzeszów 1993
Malczewski J., Zabytki architektury sakralnej Rzeszowa, Rzeszów 1992
