Kraków, kościół Nawrócenie św. Pawła, misjonarzy
Lokalizacja: Kraków - Stradom, ul. Stradomska 4 (50.053556, 19.940306)
Budowa: 1718-32
Budowniczy: Kacper Bażanka
Styl: późny barok
HISTORIA. Misjonarze zostali sprowadzeni z Chełmna do Krakowa w 1682 r. przez biskupa krakowskiego Jana Małachowskiego. Budowa obecnego kościoła prowadzona była według projektu architekta Kacpra Bażanki w latach 1718-32, choć prace wykończeniowe przy fasadzie trwały jeszcze do połowy wieku.
ARCHITEKTURA. Jest to późnobarokowa budowla, murowana z cegły z użyciem ciosów do okładziny fasady. Złożona z jednonawowego, trójprzęsłowego korpusu, ujętego po bokach w trzy pary kaplic oraz krótkiego prezbiterium, zakończonego apsydą. Od frontu przy korpusie wysoki przedsionek otwarty do wnętrza półkolistą arkadą, analogiczną jak w łuku tęczy, mieszczący chór muzyczny i ujęty w boczne kaplice. Fasada frontowa wzorowana jest na fasadzie rzymskiego kościoła S. Andrea al Quirinale. Jej środkowa część jest wyższa, ujęta w pilastry dźwigające belkowanie, zwieńczona trójkątnym przyczółkiem, na osi portal kamienny ujęty w portyk z dwiema wolnostojącymi kolumnami dźwigającymi półeliptyczne belkowanie, nad portykiem wielkie półkoliste okno. Części boczne fasady podzielone są pilastrami dźwigającymi belkowanie. Prezbiterium nakryte jest eliptyczną kopułą na pendentywach, apsyda sklepiona jest hemisferycznie, nawa główna nakryta sklepieniem kolebkowym na gurtach, podobnie sklepione są kaplice od zachodu i przedsionek. Ściany wewnątrz podzielone są kompozytowymi pilastrami, dźwigającymi belkowanie z przełamującym się gzymsem. Nad kaplicami na piętrze znajdują się empory otwarte do nawy prostokątnymi otworami, analogicznie zamknięte są przejścia z kaplic do nawy. W wejściach zespół portali pochodzących z XVIII w. i wykonanych z marmuru dębnickiego.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia kościoła pokrywa polichromia wykonana w latach 1862-64 przez zespól malarzy pod kierunkiem Izydora Jabłońskiego. W prezbiterium ustawiony jest późnobarokowy ołtarz główny wykonany z czarnego marmuru. W polu głównym ołtarz umieszczony jest obraz Nawrócenie św. Pawła namalowany w 1756 r. prawdopodobnie przez Tadeusza Kuntze-Konicza. Po bokach nawy głównej ostawione są późnobarokowe ołtarze boczne, przeważnie wykonane w XVIII w. W pierwszym ołtarzu po prawej stronie znajduje się obraz Śmierć św. Józefa, namalowany w 1758 r. przez Tadeusza Kuntze-Konicza. W następnym ołtarzu umieszczony jest obraz św. Kazimierza, namalowany przez Wojciecha Eliasza w 1868 r. W trzecim ołtarzu umieszczony jest obraz Święty Michał Archanioł walczący ze smokiem, namalowany przez Łukasza Orłowskiego w 1764 r. W pierwszym ołtarzu na lewo od wejścia umieszczony jest obraz namalowany przez Wojciecha Eliasza Radzikowskiego w 1864 r. W drugim ołtarzu wykonanym w przez Antoniego Frączkiewicza znajduje się obraz św. Wincentego a Paulo, namalowany przez Tadeusza Kuntze-Konicza w 1758 r. W trzecim ołtarzu umieszczony jest obraz Matki Bożej Bolesnej z XVII w. Zabytkiem dużej urody jest chór muzyczny z XVIII w. ozdobiony bogatą dekoracją snycerską.
LITERATURA
Adamczewski J., Kraków od A do Z, Kraków 1992
Dobrowolski T., Sztuka Krakowa, Kraków 1978
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. IV, Miasto Kraków, cz. V, Kazimierz i Stradom. Kościoły i klasztory 2, Warszawa 1994
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Kraków, kościół Nawrócenie św. Pawła, misjonarzy
