Kraków, kościół św. Augustyna i św. Jana Chrzciciela, norbertanek
Lokalizacja: Kraków - Zwierzyniec, Tadeusza Kościuszki (50.052224, 19.914850)
Budowa: 2. połowa XIII w., 1595 – 1604
Styl: barok
HISTORIA. Klasztor norbertanek na Zwierzyńcu miał według Jana Długosza ufundować w 1162 r. małopolski możnowładca Jaksa Gryfita. Było to być może wznowienie fundacji dokonanej przez księżną Agnieszkę z Babenbergów, żonę Władysława II Wygnańca. Księżna Agnieszka miała między rokiem 1144 a 1146 sprowadzić pod Kraków norbertanki z czeskich Doksan. Od początku istnienia leżący poza miastem klasztor posiadał charakter obronny. Pierwszy kościół został konsekrowano w 1181 r. W kolejnych wiekach kościół i klasztor były wiele razy niszczone w wyniku licznych najazdów wylewów Wisły i pożarów. Kościół był więc ciągle odbudowywany i przebudowywany. Największa przebudowa świątyni miała miejsce w latach 1595 - 1604 kiedy to uzyskała ona wygląd zbliżony do dzisiejszejszego. Podwyższono wtedy mury, wnętrza nakryto sklepieniami a nad kruchtą nadbudowano wieżę. Ostatnie istotne zmiany wprowadzono w latach 1775-1782 według projektu księdza Wacława Sierakowskiego, ich efektem była przebudowa wnętrza prezbiterium.
ARCHITEKTURA. Barokowy kościół z zachowanymi fragmentami romańskimi, złożony z prostokątnej nawy i nieznacznie węższego prezbiterium zamkniętego ścianą prostą. Od północy do nawy przylega wieża z przedsionkiem w przyziemiu a do prezbiterium dobudowana jest przybudówka zakrystyjna. Na zewnątrz prezbiterium od południa opięte jest masywnymi przyporami, między którymi rozmieszone są wysokie okna zamknięte półkoliście. Nawę oświetlają szersze okna także zamknięte półkoliście. Kościół nakrywają dachy dwuspadowe z wieżyczką na sygnaturkę nad nawą. Wieża północna zbudowana na planie kwadratu, podzielona na cztery kondygnacje i nakryta barokowym hełmem. Dolną kondygnację wieży stanowi kruchta, w której zachował się romański portal z 2. połowy XIII w., uskokowy i zamknięty półkolistymi łukami archiwolt. Wewnątrz kościoła ściany nawy podzielone są szerokimi pilastrami podtrzymującymi wydatny gzyms. Prezbiterium wydzielone półkolistą arkadą tęczy. Nawę i prezbiterium nakrywają sklepienia kolebkowe na gurtach.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia zdobi ornamentalna i figuralna polichromia wykonana w XIX w. przez Franciszka Matzke i przedstawiająca świętych z zakonu norbertańskiego. Prezbiterium obiega klasycystyczna kolumnada zakończona od wschodu półkolistą apsydą z obrazem św. Jana Chrzciciela namalowanym przez Władysława Łuszczkiewicza w 2. połowie XIX w. Ołtarze w nawie są późnobarokowe i powstały w połowie XVIII w. W lewym ołtarzu przy tęczy umieszczona jest wykonana z brązu po 1840 r. trumienka z relikwiami miejscowej norbertanki bł. Bronisławy (zm. 1259), beatyfikowanej w 1839 r. W ołtarzu tym znajduje się też obraz błogosławionej, namalowany przez Wojciecha Eliasza w połowie XIX w. Na filarze chóru muzycznego umieszczona jest barokowa rzeźba fundatora klasztoru Jaksy Gryfity.
LITERATURA
Krasnowolski B., Leksykon zabytków architektury Małopolski, Warszawa 2013
Rożek M., Gondkowa B., Leksykon kościołów Krakowa, Kraków 2003
Rożek M., Urbs celeberrima. Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków 2006
Strona internetowa: https://www.norbertanki.w.krakow.pl/wp/historia/
