Niemcy
Norymberga, kościół św. Elżbiety
Marek SztorcNorymberga, kościół św. Elżbiety
Nürnberg, kirche St. Elisabeth
Lokalizacja: Norymberga, Jacobsplatz 7 (49.450082, 11.069688)
Budowa: 1785-1903
Architekt: Wilhelm Ferdinand Lipper
Styl: klasycyzm
HISTORIA. W 1209 r. król niemiecki Otto IV von Braunschweig przekazał Zakonowi Krzyżackiemu grunt w Norymberdze pod budowę komandorii. Krótko potem Krzyżacy zbudowali gotycką kaplicę, po 1235 r. poświęconą św. Elżbiecie z Turyngii. Po wprowadzeniu reformacji w Norymberdze w 1525 r. kaplica była jedyną świątynią katolicką w mieście. Pod koniec XVII w. Zakon Krzyżacki rozpoczął starania o rozbudowę kaplicy jednak nie uzyskał zgody protestanckich władz miasta. Dopiero po wielu latach starań w 1785 r. rozpoczęto budowę nowego kościoła według projektu Franza Ignaza Michaela Neumanna (syna słynnego Balthasara Neumanna). Po śmierci Neumanna prace od 1790 r. kontynuował Wilhelm Ferdinand Lipper. Nakazał on zburzyć mury i rozpoczął budowę od nowa według własnego projektu. Bryła kościoła była już ukończona w 1806 r., kiedy to komandoria Zakonu Krzyżackiego w Norymberdze uległa sekularyzacji. Po przejęciu kaplicy przez miasto prace przy wykończeniu wnętrza zostały wstrzymane. Dopiero wykupienie budynku przez archidiecezję bamberską w 1885 r. umożliwiło wznowienie prac. Wnętrza wykończono według pierwotnych planów w latach 1899-1903.
ARCHITEKTURA. Klasycystyczny kościół złożony jest z centralnej nawy na planie koła wpisanego w kwadrat, nakrytej kopułą oraz dwóch bocznych aneksów, które stanowią prezbiterium i przedsionek. Nawa nakryta jest kopułą na wysokim tamburze o średnicy 17 metrów i wysokości 50 metrów. Elewacje kościoła obłożone są okładziną z czerwono-żółtego piaskowca. Od południa i północy kościół posiada identyczne trójdzielne fasady z płytkimi czterokolumnowymi portykami dźwigającymi trójkątne tympanony. W tympanonie południowej fasady widnieje herb arcyksięcia Maksymiliana Franciszka Habsburga, Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego z czasu rozpoczęcia budowy kościoła. Pomiędzy kolumnami frontonu rozmieszczone są prostokątne otwory wejściowe i okienne. Także boczne pola fasady przebite są dużymi prostokątnymi oknami, zwieńczonymi festonami. Tambur kopuły opięty jest parami kolumn podtrzymujących naprzemiennie trójkątne i odcinkowe naczółki. Pola między kolumnami także naprzemiennie przebite są dużymi prostokątnymi oknami. Kopułę wieńczy duży krzyż Zakonu Krzyżackiego. Wewnątrz ściany nawy rozczłonkowane są czterdziestoma potężnymi marmoryzowanymi kolumnami o złoconych korynckich kapitelach podtrzymujących wydatny gzyms z belkowaniem. Tambur przebity jest dużymi oknami i podzielony jońskimi kolumnami, między którymi umieszczono posągi 12 apostołów.
WYPOSAŻENIE WNĘTRZA pochodzi z początku XX w. Ołtarz główny z kamienną grupa Ukrzyżowania ustawiony jest w prezbiterium, ołtarz do celebracji mszy wykonany z białego marmuru znajduje się pod kopułą. Pozostałe wyposażenia stanowią: ołtarze boczne, ambona, ławy i chrzcielnica. Organy zostały zbudowane w 1903 roku przez organmistrza Bittnera z Eichstätt i są najstarszymi organami w Norymberdze.
LITERATURA
Knaurs Kulturführer in Farbe Franken, opr. zb., München 1982
Reclams Städteführer Nürnberg. Architektur und Kunst, Stuttgart 2021
Sauer-Loffler B., Die Nürnberger Kirchen, Nürnberg 1992
Norymberga, kościół św. Elżbiety
Kościoły w Norymberdze opisane na stronie zabytkowekoscioly.net
Norymberga, kościół NMP
Norymberga, kościół św. Sebalda
Norymberga, kościół św. Wawrzyńca
Norymberga, kościół św. Elżbiety
Norymberga, kościół św. Jakuba
Norymberga, kościół św. Jana