lubelskie

Chełm, kościół Rozesłania Apostołów, dawny pijarów

Lokalizacja: Chełm, ul. Lubelska 55 (51.132470, 23.472108)
Budowa: 1753-1763
Architekt: Paweł Antoni Fontana
Styl:  późny barok

HISTORIA. Kościół został zbudowany w latach 1753-1763 według projektu architekta Pawła Antoniego Fontany z fundacji Andrzeja i Marianny Wolskich oraz hetmana polnego koronnego Wacława Rzewuskiego. Pracami budowlanymi kierowali dwaj budowniczowie ze Lwowa: Tomasz Rezler i Gotfryd Schultz. Wcześniej bo na początku XVIII w. wzniesione zostało kolegium dla pijarów. Które następne rozbudowano.

ARCHITEKTURA. Późnobarokowy kościół złożony z centralnej nawy na planie ośmioboku wpisanego w elipsę, otoczonej ramionami transeptu i narożnymi kaplicami. Do korpusu przylega prezbiterium z przybudówkami zakrystyjnymi po bokach. Fasada ujęta po bokach dwiema ukośnie ustawionymi wieżami, z wklęsło-wypukłą częścią środkową. Wieże o lekko wklęsłych ścianach, opiętych w narożnikach pilastrami i podzielonych na trzy kondygnacje wydatnymi gzymsami oraz nakryte zdwojonymi baniastymi hełmami. Środkowa część fasady ujęta pilastrami, z portalem w przyziemiu nakrytym przerwanym półkolistym naczółkiem. Nad portalem znajdują się dwa duże prostokątne okna zamknięte łukiem odcinkowym i półkoliście. Fasadę wieńczy falisty szczyt ze spływami wolutowymi. Wewnątrz nawa otwarta jest wysokimi arkadami na prezbiterium, chór muzyczny i ramiona transeptu a na osiach przekątnych niskimi arkadami na cztery kaplice boczne. Kaplice te skomunikowane są ze sobą wąskimi przejściami arkadowymi i tworzącymi rodzaj obejścia. Ściany wewnątrz rozczłonkowana są zdwojonymi lub wklęsłymi pilastrami o rokokowych kapitelach wspierających nad nimi przełamujące się gzymsy, które wyginają się nad arkadami. Nawę nakrywa sklepienie na gurtach, w środkowym przęśle kolebkowe, w skrajnych przęsłach półsferyczne z lunetami. Sklepienia nad prezbiterium, nad chórem muzycznym i transeptem krzyżowe.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Sklepienia pokrywa polichromia iluzjonistyczna wykonana w 1758 r. przez malarza z Moraw Józefa Meyera. Jednolite rokokowe wyposażenie jest w dużej części dziełem snycerza Michała Filewicza, który w latach 1774-1775 wykonał ołtarz główny z rzeźbionym tabernakulum, ambonę i chrzcielnicę. Filewicz jest też autorem czterech rzeźb ojców Kościoła wykonanych w latach 1774-1781 i ustawionych na wysokich cokołach przy filarach nawy. Całości wyposażenia dopełniają późnobarokowe konfesjonały i ławy.

LITERATURA

Łoziński J., Pomniki sztuce w Polsce, T. 1, Małopolska, Warszawa 1985
Sztuka polska, T. 5, Późny barok, rokoko i klasycyzm - XVIII wiek, oprac. zb., Arkady 2016
Żabicki J., Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia, Arkady 2013

Chełm, kościół Rozesłania Apostołów, dawny pijarów

• Poprzedni artykuł
• Następny artykuł