Francja
Paryż, kaplica Sainte Chapelle
Marek SztorcParyż, kaplica Sainte Chapelle
Sainte Chapelle de Paris
Paryż, Święta Kaplica
Lokalizacja: Paris - 1st arrondissement, Bd du Palais (48.855374, 2.345043)
Budowa: 1241/1243 - 1248
Architekt: Pierre’a de Montreuil?, Thomas de Cormont? i Robert de Luzarches?
Styl: gotyk
Święta kaplica wzniesiona na polecenie króla Ludwika IX Świętego jako kunsztowna oprawa dla najważniejszych relikwii chrześcijaństwa jest nie tylko świadectwem wielkiej pobożności władcy Francji ale też wybitnym przykładem dojrzałego gotyku francuskiego.
HISTORIA. Kaplica została zbudowana z inicjatywy króla Francji Ludwika IX Świętego, jako miejsce przechowywania relikwii Męki Pańskiej (Korony Cierniowej Chrystusa i fragmentów Krzyża Świętego). Władca wykupił Koronę Cierniową w 1239 r. w Wenecji, gdzie została zastawiona przez cesarza bizantyjskiego Baldwina II, za ogromną kwotę 135 tysięcy liwrów w złocie. W 1241 r. Ludwik IX zakupił kolejne relikwie, m.in. duży fragment Prawdziwego Krzyża i siedem innych relikwii Męki Pańskiej. Kaplica została wzniesiona w obrębie głównej Królewskiej rezydencji Palais de la Cité. Prace przy jej budowie rozpoczęły się w okresie pomiędzy jesienią 1241 r. a wiosną 1244 r. Konsekracja świątyni miała miejsce 26 kwietnia 1248 r. i wtedy też złożono tu Koronę Cierniową oraz pozostałe relikwie. Tradycja ustna z XVI w. podaje jako autora projektu kaplicy mistrza murarskiego Pierre’a de Montreuil, czynnego chociażby przy budowie katedry w Notre Dame w Paryżu. Współcześni historycy sztuki przypisują projekt innym budowniczym, takim jak Thomas de Cormont czy Robert de Luzarches. Kaplica została wzniesiona jako dwukondygnacjowa, gdzie dolna kondygnacja przeznaczona była dla służby dworskiej a kondygnacja górna służyła rodzinie królewskiej i była miejscem przechowywania bezcennych relikwii. W latach 1485-1498 w zachodniej fasadzie wykonano późnogotycką rozetą w stylu gotyku płomienistego. W czasie rewolucji francuskiej w latach 1789-1793 kaplica została zdewastowana m.in. zniszczono rzeźby portali zachodnich oraz część wystroju wnętrza, w tym polichromie i rzeźby. Następnie była użytkowana jako magazyn archiwów sądowych. Od 1837 r. prowadzono w kaplicy prace restauratorskie, których celem było przywrócenie jej pierwotnego gotyckiego wyglądu. W latach 1838-1867 wystrój wnętrza poddano udanej renowacji, w czasie której zrekonstruowano i odnowiono polichromię, wystrój rzeźbiarski i witraże.
ARCHITEKTURA. Gotycka kaplica, dwukondygnacjowa, sześcioprzęsłowa i zamknięta pięciobocznie o długości 36 m, szerokości 17 m, i wysokości 42,5 m. Główna górna część kaplicy jest jednonawowa o wysokość 20,5 m a dolna kondygnacja jest trójnawowa i wysoka na 6,60 m. Fasadę zachodnią poprzedza dwukondygnacjowa kruchta, otarta ostrołukowymi arkadami. Nad kruchtą znajduje się wielka rozeta z 4 ćw. XV w. Do obu kondygnacji kaplicy prowadzą ostrołukowe portale z rzeźbami zrekonstruowanymi po 1854 r. Elewacje boczne kaplicy opięte są przyporami zwieńczonymi piramidalnymi wieżyczkami i gargulcami, między którymi znajdują się dwu- i czterodzielne okna ostrołukowe z maswerkami. Kaplicę nakrywa dwuspadowy dach zwieńczony smukłą, ażurowa u dołu iglicą, wysoka na 33 metry, która jest już piątą konstrukcją tego typu zainstalowaną w 1852 r. Wewnątrz ściany górnej, jednonawowej kondygnacji rozczłonkowane są wiązkowymi filarami podtrzymującymi sklepienie krzyżowo-żebrowe. Dolna kondygnacja kaplicy podzielona jest na trzy nawy nakryte sklepieniami krzyżowo-żebrowymi wspartymi na polichromowanych kolistych filarach zwieńczonych XIII-wiecznymi kapitelami o bogatej dekoracji roślinnej. Analogiczne kapitele wieńczą półkolumny rozczłonkowujące ściany boczne.
WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Górna kaplica. W ścianach trzeciego przęsła znajdują się dwie wnęki-oratoria, przeznaczone dla pary królewskiej i ozdobione bardzo bogatą dekoracja rzeźbiarską, m.in. fryzem z przedstawieniami aniołów i dekoracją roślinną. Przy bocznych filarach umieszczone są posągi apostołów pod baldachimami wykonane przed 1248 r., sześć posągów to oryginały a pozostałe pięć to XIX-wieczne kopie, które zastąpiły posągi zniszczone w czasie rewolucji francuskiej. W apsydzie ustawionych jest sześć większych posągów apostołów (wysokości 1,90 m) wykonanych w latach 1264-67, dwa z nich to kopie rzeźb zniszczony w podczas rewolucji. W zakończeniu apsydy umieszczona jest platforma na pomieszczenie świętych relikwii z lat 1264-1267. Polichromia wnętrza jest XIX-wieczną rekonstrukcją w oparciu gamę chromatyczną Psałterza ‘Świętego Ludwika”. Jest to głownie polichromia ornamentalna, ale w czterdziestu czterech czwórliściach znajdują się figuralne sceny męczeństwa świętych wykonane około 1230-1240 r., min.: Ścięcie św. Dionizego, Wrzucenie do morza św. Klemensa czy Biczowanie św. Wincentego. Najważniejszym i najcenniejszym elementem wystroju kaplicy jest zespół wspaniałych witraży o powierzchni 618 m2, w większości oryginalnych XIII-wiecznych, wykonanych w trzech różnych warsztatach witrażowniczych. Witraże te składają się z 113 figuralnych paneli, których program ikonograficzny przedstawia dwa odrębne cykle. Pierwszy w części kaplicy przeznaczonej dla świeckich inspirowany jest Starym Testamentem i przedstawia sceny od Księgi Rodzaju do Apokalipsy, zawiera też sceny przeniesienia relikwii przez Ludwika Świętego. Drugi cykl przedstawiony w oknach chóru zawiera sceny z Dzieciństwa i Męki Chrystusa. W rozecie zachodniej znajduje się późnogotycki witraż wykonany w latach 1485-1498 z fundacji króla Karola VIII przedstawiający m.in. sceny z Apokalipsy św. Jana. Dolna kaplica. Polichromie w dolnej kondygnacji uległy zniszczeniu w czasie powodzi w 1690 r. i zostały wykonane na nowo do 1863 r. Z tego samego czasu pochodzą bezbarwne witraże.
LITERATURA
Finance, Laurent de, The Sainte Chapelle, Editions du Patrimoine, 2012
Knaurs Kulturführer in farbe Paris und Ile de France, opr. zb, Augsburg 1998
Sztuka gotycka, pod. red. R. Tomana, wyd. Konemann 2000
Paryż, kaplica Sainte Chapelle
Paryż, kaplica Sainte Chapelle, dolna kaplica
