obecnie katedra polskiego autokefalicznego kościoła prawosławnego

Lokalizacja:  Wrocław - Stare Miasto, ul. św. Mikołaja 40 (51.111627, 17.024186)
Budowa: 1430 - po 1465
Styl: gotyk

HISTORIA. Kaplica cmentarna parafii św. Elżbiety wzmiankowana była po raz pierwszy w 1265 lub 1268 r. W latach 1430-40 została powiększona o zachowane do dziś prezbiterium. Obecny kształt kościół uzyskał po 1465 r. kiedy to na miejscu kaplicy wzniesiono korpus nawowy z masywem wieżowym i zakrystią. W tym czasie przy budowie czynni byli mistrzowie murarscy Hans Berthold i Peter Franczke. W 1525 r. kościół został przejęty przez protestantów. W 1945 r. w czasie obrony miasta, został poważnie zniszczony, łącznie z całkowitym wypaleniem wnętrza. Następnie odbudowany w latach 1947-49 i 1959-61. W 1963 r. został przekazany cerkwi prawosławnej.

ARCHITEKTURA. Kościół złożony jest z trójnawowego, dwuprzęsłowego, halowego korpusu i dwuprzęsłowego, prostokątnego prezbiterium, przy którym od północy dostawiona jest dwuprzęsłowa zakrystia. Od zachodu korpus poprzedzony jest dwuwieżowym masywem z ukończoną wieżą południową. Na zewnątrz korpus, wieże i zakrystia opięte są przyporami. Prezbiterium i nawa główna korpusu nakryte są wspólnym dachem dwuspadowym, nawy boczne korpusu nakrywają poprzeczne dachy dwuspadowe. Trójkątne szczyty naw bocznych i zakrystii wypełnione są blendami. Okna w prezbiterium i nawach bocznych ostrołukowe, trójdzielne. Do wnętrza prowadzą trzy portale ostrołukowe. Najciekawszy z nich jest portal południowy, ujęty jest arkadą z kolumienkami i zwieńczony z figurą św. Barbary. Wieża południowa podzielona jest gzymsami i wsparta przyporami, nakrywa ją dach dwuspadowy, analogiczny jak nieukończoną wieżę północną. Wnętrza świątyni nakrywają sklepienia krzyżowo-żebrowe. Arkada tęczy i arkady międzynawowe o wykrojach ostrołukowych, wsparte na czworobocznych filarach.

WYSTRÓJ I WYPOSAŻENIE WNĘTRZA wykonali w latach 1964-67 Adam Dobrzański i Jerzy Nowosielski. W jego skład wchodzą witraże, malowidła ścienne i ikonostas.

LITERATURA

Antkowiak Z., Kościoły Wrocławia, Wrocław 1991
Architektura gotycka w Polsce, pod red. T. Mroczko i M. Arszyńskiego, Warszawa 1995
Pilch J., Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005